drzewo życia
new2

„Drzewo życia” (Tree of Life) – metoda pracy nad tożsamością kulturową

30 października 2019

Dla dzieci imigrantów dwukulturowość to część ich tożsamości – są wychowywane na granicy dwóch lub więcej kultur i często nawigują pomiędzy wzorcami kulturowymi nawet nie wiedząc, że to robią, bo jest to dla nich naturalne. Wzrastają w mieszance dwóch wspólnot wartości, praw i idei – w tym samym czasie nawigując pomiędzy nimi i używając ich adekwatnie do kontekstu – tak jak robią to z językiem – często mając język rodziców w domu a język większości poza domem. Kultura to też symbole, rytuały a także przekazy, historie i anegdoty. Każda rodzina tworzy swoją historię, a co za tym idzie, także kulturę, np. sposoby obchodzenia świąt, urodzin, czy nawet tego co się je podczas niedzielnego obiadu. To są wszystko składniki, które pomagają w określeniu tożsamości. Często w ogóle nie zastanawiamy się na co dzień, co składa się na moją tożsamość.

Chcę podzielić się metodą pracy z dziećmi i młodzieżą, która może zostać użyta podczas rozmów na temat tożsamości kulturowej, aby wzmocnić zarówno kulturę pochodzenia, a także dwukulturowość. Może nawet zdarzyć się, że jakaś osoba czuje swoją tożsamością kulturową związaną z większą ilością kultur niż tylko dwie.

„Drzewo życia” (Tree of Life) jest narzędziem używanym w terapii narracyjnej, głównie w pracy z szukaniem i utrzymaniem tożsamości kulturowej.

Jest to metoda pracy zaczerpnięta z folkloru Zimbabwe i historii wspólnych narracji, które obecne w wielu kulturach, pomagały w utrzymaniu pamięci zdarzeń, osób, a także tradycji. Opowieści były i są nośnikiem kultury – kiedyś słowne, przekazywane z pokolenia na pokolenie, później spisywane, dokumentowane na kliszach zdjęciami, a wraz z rozwojem technologii nagrywane.

Metodą tą można pracować zarówno indywidualnie, jak i z grupą. Używać jej do celów poznawczych, a nie tylko terapeutycznych.  W pracy z grupą pokazuje ona jak różnorodna jest grupa oraz jakie ma części wspólne. Jest to dobra okazja do poznania swojej tożsamości kulturowej, dowiedzenia się ciekawych historii o swojej rodzinie, a także poznania historii innych osób.

Metoda „Drzewo życia” jest zaplanowana na parę tygodni i wykonuje się zadania z tygodnia na tydzień, żeby dzieci i młodzież miały czas na przygotowanie odpowiedzi.

Przedstawię tutaj instrukcje do tego ćwiczenia dostosowane do pracy w polskich szkołach sobotnich. Metoda ta była już przeze mnie przedstawiana i testowana przez nauczycieli polonijnych, którzy bardzo ją sobie cenią.

Potrzebne materiały: duży papier, kredki, flamastry, klej, mniejsze kawali papieru, nożyczki.

Zaczynamy od wprowadzenia do idei ćwiczenia i prosimy o przygotowanie wraz z rodzinami odpowiedzi na pytania. W kolejnym tygodniu zaczniemy prace nad rysowaniem drzewa i uzupełnianiem go informacjami.

A: KORZENIE

1 – Prosimy uczniów i uczennice o przygotowanie odpowiedzi na pytania, które później będą napisane na dużej kartce papieru tam, gdzie narysowane są korzenie drzewa.

Pytania, które można zadać w formie pracy domowej. Jest to możliwość dla dzieci i młodzieży do rozmowy z domownikami i uczenie się o swojej rodzinie.

Przykładowe pytania:

– Skąd pochodzę? Skąd jest moja rodzina? Nazwisko? Przodkowie, dalsza rodzina. Z kim spędziłeś/ aś najwięcej czasu? Kto i czego cię nauczył? Ulubiony dom? Czy twoja rodzina ma ulubioną piosenkę, taniec, grę? Potrawa, która jest typowa dla twojej rodziny. Może jakieś powiedzenie, które jest typowe popularne w twojej rodzinie? Ważne osoby w mojej rodzinie (mogą to być osoby, które już nie żyją, ale nadal są ważne).

2 – Gdy odpowiedzi są gotowe – uczniowie i uczennice wpisują je na swoim plakacie drzew

Ta część ćwiczenia jest dobrym punktem wyjścia do rozmowy na temat tożsamości kulturowej, kraju pochodzenia i co się z tym wiąże dla młodych osób. Jak to jest być Polakiem? Polką? Co to znaczy być dwukulturowym?

B: ZIEMIA

Pytania do wpisania w klasie – można zorganizować prace w parach. Uczniowie i uczennice wpisują odpowiedzi na poziomie korzeni tam, gdzie jest grunt.

Pytania:

– Gdzie teraz mieszkam? Kto jest w mojej rodzinie? Co robię na co dzień? Np. szkoła, klub po szkole, kościół itp. Co lubię robić? Jakie są moje zainteresowania?

C: PIEŃ DRZEWA

Pytania:

– Jakie są moje umiejętności? W czym jestem dobry/ dobra? Jakim jestem kolega? Jaką jestem koleżanką? Co jest dla mnie ważne w przyjaźni?

W tym ćwiczeniu można też zorganizować prace w parach, można moderować pytania w zależności od potrzeb dynamiki klasy.

D: GAŁĘZIE

Pytania do dzieci i młodzieży o: nadzieje, marzenia i życzenia, jakie mają do siebie w swoim życiu.

Zapisujemy je na gałęziach. Tutaj można zrobić wprowadzenie i moderacje w zależności od wieku oraz potrzeb klasy, np. jak długo już o tym marzysz? Dlaczego? Co by się zmieniło?

E: LIŚCIE

Pytanie do dzieci i młodzieży o ważne osoby w ich życiu – Kto to jest? Dlaczego?

Rysujemy liście i zapisujemy je, można tutaj wprowadzić prace w grupach i dzielenie się pomiędzy uczniami i uczennicami opowieściami o ważnych osobach w ich życiu.

F: OWOCE

Pytanie o ważne dary i prezenty, które otrzymały w swoim życiu – rysujemy je jako owoce i wpisujemy.

Po tym, jak wszystkie etapy budowania drzewa są zakończone, przygotowujemy prezentacje drzew, żeby każdy w klasie mógł zobaczyć drzewo innych osób, zadać pytania, podzielić się swoimi wrażeniami.

Powodzenia!

 

Wpis przygotowany na podstawie analizy metodologii w Educational Psychology Research and Practice Vol. 2, No. 1. March 2016. Pp.2-20

The Tree of Life: A review of the collective narrative approach. Samantha Lock

Photo by Faye Cornish on Unsplash